Bingöl X Haber

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, bugün yaptığı açıklamada, Tahran'ın dünya güçleriyle vardığı mutabakatın hayata geçirilmesi için tüm hazırlıklarını tamamladığını, ancak İsrail'in yoğun müdahaleleri nedeniyle bu mutabakatın akamete uğradığını söyledi. Arakçi, "Mutabakatın önündeki en büyük engel İsrail'dir. Bu engel kaldırılmadığı sürece anlaşmanın uygulanması mümkün değildir" dedi.

İki ülke arasındaki gerilimin tırmanışa geçtiği bu dönemde Arakçi'nin açıklamaları, diplomatik krizi derinleştirecek nitelikte. İran ve dünya güçleri arasında yürütülen nükleer müzakereler, aylardır sonuç alınamayan bir noktada bulunuyor. Son olarak Viyana'da yapılan toplantıdan da bir anlaşma çıkmaması, taraflar arasındaki güveni iyice zede risk.

Mutabakatın Arka Planı ve İsrail'in Rolü

Ortadoğu'nun en karmaşık dosyalarından biri olan İran nükleer programı, on yılı aşkın süredir uluslararası diplomasinin gündeminde. 2015'te imzalanan ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin de desteklediği Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA), İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırmayı öngörüyordu. Ancak 2018'de dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmadan çekilmesiyle süreç ciddi bir yara almıştı. Sonrasında İran, anlaşmadaki taahhütlerini kademeli olarak geri çektiğini açıkladı.

İsrail ise başından beri bu anlaşmanın karşısında yer aldı. Tel Aviv yönetimi, JCPOA'nın İran'ı nükleer silah üretmekten alıkoyamayacağını savunmuş ve anlaşmanın bölge güvenliğine tehdit oluşturduğunu dile getirmiştir. Bu nedenle İsrail'in, gerek istihbarat operasyonlarıyla gerekse diplomatik lobi faaliyetleriyle anlaşmayı engellemeye çalıştığı biliniyor.

Arakçi'nin Açıklamalarının Detayları

İran Dışişleri Bakanı, yaptığı yazılı açıklamanın yanı sıra uluslararası medyaya da konuştu. Arakçi, şunları söyledi:

"Biz mutabakata bağlıyız. Pek çok teknik konuda uzlaştık. Ancak masada anlaşma olsa bile, İsrail'in sahadaki sabotajcı operasyonları ve uluslararası alandaki baskıları nedeniyle bu anlaşma kağıda dökülemiyor. İsrail, Orta Doğu'da istikrar görmek istemiyor."

Arakçi ayrıca, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ile yürüttükleri iş birliğinin devam edeceğini, ancak İsrail'in bu iş birliğinin önünü kesmek için her türlü kışkırtmayı yaptığını ileri sürdü.

Bakan, İsrail'in son dönemde İran'daki nükleer tesislere yönelik siber saldırılarının arttığına dikkat çekerek, bu saldırıların müzakereleri sabote etme amacı taşıdığını söyledi. İran'ın savunma sistemlerinin bu saldırıları büyük ölçüde püskürttüğünü, ancak uluslararası toplumun sessizliğinin İsrail'i cesaretlendirdiğini ifade etti.

İsrail'in Politika ve Gerekçeleri

Öte yandan İsrail, İran'ın nükleer programını varoluşsal bir tehdit olarak görüyor. İsrail Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan son açıklamada, İran'ın nükleer tesislerinin başka ülkelere devredilmesi ya da derinleştirilmesi durumunda İsrail'in meşru müdafaa hakkını kullanacağı belirtildi. İsrail Dışişleri Bakanlığı, bu tehdidi en ciddi şekilde değerlendirdiklerini ve gereken önlemlerin alındığını açıkladı.

İsrailli yetkililer, İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesinin %60 seviyesine ulaştığını ve bu durumun uluslararası toplumun kontrolünden çıkabileceğini savunuyor. Tel Aviv, ayrıca İran'ın balistik füze programının da bölge ülkelerini hedef aldığını ve bu nedenle mutabakatın kabul edilemez olduğunu öne sürüyor.

Uluslararası Tepkiler ve Diplomasi Trafiği

Arakçi'nin bu açıklamaları, bazı ülkeler tarafından endişeyle karşılandı. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, iki ülkeye itidal çağrısı yaparak diyaloğun sürdürülmesi gerektiğini vurguladı. Avrupa Birliği, müzakerelerin yeniden başlatılması için yeni bir girişim başlatmayı planlıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, İran'ın nükleer dosyasının çözümünde diplomasinin tek yol olduğunu söylerken, İsrail'in güvenlik endişelerinin de dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Rusya ve Çin ise İran'ın haklı olduğunu belirterek İsrail'i suçladı. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı, uluslararası hukuk ve diplomasi hiçe sayılarak yapılan bu tür engellemelerin kabul edilemez olduğunu söyledi. Çin'den yapılan açıklamada da mutabakatın korunması gerektiği ancak İsrail'in yıkıcı rolünün süreci tehlikeye attığı ifade edildi.

Uzman Görüşleri ve Gelecek Senaryoları

Stratejik analizlere göre, İran-İsrail çekişmesi yalnızca ikili bir mesele olmaktan çıkmış durumda. Bölgesel güçlerin ittifakları, enerji hatları ve deniz ticaret yolları da bu gerginlikten etkileniyor. Ortadoğu üzerine çalışan uluslararası düşünce kuruluşları, yakın zamanda yayımladıkları raporlarda, taraflar arasında çatışma riskinin %40 oranında arttığını belirtiyor.

Prof. Dr. Mehmet Özdemir, konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu: "İsrail'in asıl amacı, İran'ın ekonomik ve diplomatik olarak boğulmasıdır. Bu nedenle mutabakatın uygulanması İsrail açısından istenmeyen bir durumdur. Arakçi'nin açıklamaları, İran'ın elindeki kozları oynamaya başladığını gösteriyor." Öte yandan Washington merkezli bir araştırma merkezi, İran'ın nükleer programını sivil amaçları için kullandığını, ancak İsrail'in saldırgan tutumunun Tahran'ı daha radikal bir yola itebileceği uyarısında bulunuyor.

İşte olası gelişim senaryoları:

• Diplomatik Çözüm Senaryosu: Uluslararası baskı ve arabuluculuk çabaları sonucu İran ve İsrail arasında dolaylı görüşmeler başlayabilir.
• Sınırlı Çatışma Senaryosu: İsrail'in sürpriz bir hava saldırısı gerçekleştirmesi ve İran'ın buna orantılı misillemede bulunması muhtemel.
• Tırmanan Hibrit Savaş Senaryosu: Siber saldırılar, suikastlar ve propaganda savaşları şiddetlenebilir.
• Anlaşmanın Tamamen Çökmesi Senaryosu: İran nükleer anlaşmadan resmen çekilebilir ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini %90'a çıkarabilir.

Sonuç: Umut Var mı?

Arap Baharı'ndan bu yana Orta Doğu'nun dengesi sürekli değişiyor. İran ve İsrail arasındaki güç mücadelesi, sadece bu iki ülkenin değil, dünyanın ekonomik ve güvenlik dengesini de etkiliyor. Arakçi'nin son açıklamaları, Tahran'ın masada olduğunu ancak İsrail'in bu masayı devirmeye çalıştığını gösteriyor. Ancak uluslararası toplumun bu krize yönelik ortak bir tavır alıp alamayacağı hala belirsiz. Bugün atılacak somut adımlar, önümüzdeki aylarda Orta Doğu'nun haritasını belirleyebilir.

Eğer taraflar kendi iç politikalarının rüzgarına kapılışırsa, bölge yeni bir savaşa sürüklenebilir. Ama diplomasi her zaman bir umut kapısı olarak açık. Önemli olan, bu kapıyı kapatacak adımlardan kaçınmaktır.