Bingöl X Haber

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Al Jazeera televizyonuna verdiği röportajda, ABD Başkanı Donald Trump'tan F-35 savaş uçaklarının Türkiye'ye tedariki konusunda söz aldığını belirterek, "Trump'tan F-35 sözü aldım, yerine getirilmesini bekliyorum" dedi. Bu açıklama, savunma sanayii çevreleri ve uluslararası diplomasi kulislerinde büyük yankı uyandırdı. Türkiye'nin 2019'da F-35 programından çıkarılmasıyla sonuçlanan süreç, bugüne kadar Türk-Amerikan ilişkilerinin en kritik başlıklarından biri olmayı sürdürüyordu. Erdoğan'ın bu çıkışı, hem Washington'da hem de Ankara'da yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlanıyor.

F-35 programı, başlangıçta Türkiye'nin de aralarında bulunduğu ortak ülkeler tarafından yürütülen, dünyanın en kapsamlı savunma projelerinden biri. Türkiye, programın bir parçası olarak 100'den fazla F-35 uçağı satın almayı planlıyordu ve bu uçakların üretim sürecinde önemli bir rol üstlenmişti. Ancak Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi tedarik etmesi, ABD yönetimini harekete geçirdi ve Ankara resmi olarak programdan çıkarıldı. Bu gelişme, Türk savunma sanayii için ciddi bir darbe olarak değerlendirilmişti.

F-35 Programından Çıkarılma Süreci ve S-400 Krizi

Türkiye'nin F-35 programından çıkarılması, yalnızca bir silah tedarikinin ötesinde, iki ülke arasındaki stratejik güven sorununun bir yansıması olarak ortaya çıktı. 2017 yılında Türkiye ile Rusya arasında imzalanan S-400 anlaşması, ABD yönetimi tarafından defalarca eleştirilmiş ve bu sistemlerin NATO sistemleriyle uyumsuzluğu gerekçe gösterilerek Türkiye'nin programdan çıkarılacağı belirtilmişti. 2019'da S-400'lerin teslimatıyla birlikte ABD, Türkiye'yi F-35 ortaklığından resmen çıkardı ve CAATSA yaptırımları uygulamaya başladı. Bu yaptırımlar, Türk savunma sanayiine doğrudan darbe indirirken, aynı zamanda iki ülke arasındaki diplomatik krizi de derinleştirdi.

ABD tarafı, S-400'lerin hem F-35'lerin gizlilik kabiliyetlerine tehdit oluşturduğunu hem de NATO'nun ortak savunma mimarisini zayıflattığını savundu. Türkiye ise bu sistemlerin yalnızca kendi güvenliği için gerekli olduğunu ve F-35 programındaki yükümlülüklerini yerine getirdiğini ileri sürdü. Türk hükümeti, programdan çıkarılmanın hukuki ve mali haklarının saklı olduğunu defalarca vurguladı. Ankara ayrıca, F-35 programına yaptığı maddi katkıların karşılığını talep etti. Bu süreçte Türkiye, F-35 projesi kapsamında üretimi yapılan bazı parçaları üretmeye devam etti ve bu parçaların tedariki bugün hâlâ tartışılan bir konu.

Erdoğan'ın Açıklamaları ve Trump'ın Taahhüdü

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Al Jazeera'ye verdiği röportaj, uzun bir aradan sonra F-35 dosyasının yeniden uluslararası gündeme taşınmasına neden oldu. Erdoğan, "Trump'tan F-35 sözü aldım" ifadesini kullanarak, ABD yönetiminin bu konuda yeni bir yaklaşım benimseyeceğinin sinyalini verdi. Erdoğan, açıklamasının devamında, Türkiye'nin bu konudaki beklentilerini net bir şekilde ortaya koydu: "Aldığımız sözün yerine getirilmesini bekliyoruz. Bu, iki ülke arasındaki güvenin yeniden inşası açısından da önemlidir." Bu sözler, Ankara'nın Washington'dan somut bir adım beklediğini gösteriyor.

Erdoğan'ın bu açıklamayı yapması, ABD Başkanı Donald Trump'ın göreve gelmesinden bu yana savunma iş birliği konusunda atılan adımların bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Özellikle Trump yönetiminin ilk döneminde yaşanan F-35 krizinin, doğrudan Trump'ın kişisel inisiyatifiyle çözülmeye çalışıldığı biliniyor. Erdoğan'ın "söz aldım" ifadesi, iki lider arasında birebir görüşmelerde bu konunun ele alındığını gösteriyor. Ancak uzmanlar, bunun sadece bir niyet beyanı olabileceğini ve somut bir anlaşmanın yapılması için daha fazla müzakere gerektiğini vurguluyor.

Al Jazeera Röportajından Öne Çıkanlar

Al Jazeera'ye verilen uzun röportajda Erdoğan, yalnızca F-35 konusuna değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel meselelere dair çarpıcı açıklamalarda bulundu. Cumhurbaşkanı, Suriye'deki gelişmeleri, Türkiye'nin yurt dışındaki operasyonlarını ve AB ile ilişkileri de gündeme taşıdı. F-35 konusundaki ifadeler, röportajın en dikkat çekici bölümünü oluştururken, Erdoğan'ın Trump ile olan kişisel diyaloğuna vurgu yapması, iki lider arasındaki ilişkinin sıcaklığını da gözler önüne serdi.

Erdoğan ayrıca, Türkiye'nin savunma sanayiinde artık kendi milli projelerine ağırlık verdiğini ve dışa bağımlılığı azalttığını belirtti. Ancak F-35 konusundaki ısrarı, Türkiye'nin bu konudaki stratejik ihtiyacının hâlâ devam ettiğini gösteriyor. Uzmanlar, Türkiye'nin KAAN gibi milli muharip uçak projelerini sürdürmesine rağmen, F-35'lerin sahip olduğu teknoloji ve savaş kabiliyetleri bakımından hâlâ önemli bir boşluğu doldurduğunu ifade ediyor.

Trump'ın F-35 Konusundaki Tutumu

ABD Başkanı Donald Trump'ın F-35 konusundaki tutumu, başkanlığının ilk döneminde de zaman zaman tartışmalara yol açmıştı. Trump, 2019 yılında Türkiye'nin programa ortaklığı konusunda olumlu sinyaller vermiş ancak daha sonra Kongre ve askeri yetkililerin baskısına boyun eğerek Türkiye'yi programdan çıkarmayı onaylamıştı. Ancak son dönemdeki gelişmeler, Trump'ın yeniden başkan seçilmesiyle birlikte bu politikada bir değişiklik yaşanabileceğine işaret ediyor. Erdoğan'ın "söz aldım" açıklaması, Trump'ın Türkiye'ye yönelik daha ılımlı bir yaklaşım benimseyebileceği yorumlarını güçlendiriyor.

Bununla birlikte, ABD Kongresi'nde Türkiye'ye yönelik olumsuz bir hava sürüyor. Kongre üyeleri, özellikle S-400 sistemlerinin hâlâ aktif olduğunu ve Türkiye'nin bu sistemleri kullanmaya devam ettiğini vurgulayarak, F-35'lerin satışına karşı çıkıyor. Trump yönetiminin, Kongre'nin bu direncini aşması ve Türkiye'yi tekrar F-35 programına alması halinde, bu durumun yalnızca iki ülke arasındaki ilişkileri değil, NATO'nun savunma stratejisini de yakından etkileyeceği değerlendiriliyor. Lockheed Martin gibi savunma devleri de bu sürecin yakından izliyor.

Savunma Sanayii İçin F-35'in Önemi ve Yerli Alternatifler

Türkiye'nin F-35' yeniden tedarik etme isteği, yalnızca askeri bir ihtiyaçtan kaynaklanmıyor. Aynı zamanda Türk savunma sanayisinin küresel pazardaki konumunu güçlendirmek ve teknoloji transferi elde etmek açısından da büyük önem taşıyor. F-35 programı, Türkiye'ye yüzlerce yerli üreticiye iş imkânı sağlamış ve bu uçakların üretiminde kullanılan birçok parçanın Türkiye'de üretilmesine olanak tanımıştı. Programdan çıkarılmanın ardından bu iş birlikleri de sekteye uğradı. Ankara, bu kaybı telafi etmek için kendi milli projelerine hız verdi.

Son yıllarda Türkiye, İHA/SİHA programlarında gösterdiği başarıyla dikkatleri üzerine çekti. Ancak beşinci nesil savaş uçağı konusunda henüz F-35'in seviyesine ulaşmış bir platforma sahip değil. Bu nedenle F-35'in Türkiye'nin hava gücü açısından kritik bir eksiklik olduğu birçok analist tarafından dile getiriliyor. Türkiye'nin bu eksikliği kapatmak için yürüttüğü projelerin başında ise KAAN (Milli Muharip Uçak) geliyor. Ancak KAAN'ın operasyonel hale gelmesi için daha uzun yıllar ve büyük yatırımlar gerektiği biliniyor.

KAAN ve Milli Muharip Uçak Projesi

TUSAŞ tarafından geliştirilen KAAN, Türk savunma sanayisinin en iddialı projelerinden biri. Beşinci nesil bir savaş uçağı olarak tasarlanan KAAN, ilk uçuşunu 2023 yılında başarıyla gerçekleştirdi ve seri üretim aşamasına geçmesi hedefleniyor. Ancak uzmanlar, KAAN'ın tam anlamıyla F-35 ile rekabet edebilmesi için en az 10 yıl daha gerektiğini, bu süreçte Türkiye'nin hava kuvvetlerini güçlendirmek için F-35'lere ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Bu durum, Ankara'nın Washington'dan F-35 tedarik etme talebinin arkasındaki en büyük nedenlerden biri olarak öne çıkıyor.

Türkiye, ayrıca F-35'in dışında dünyadaki diğer beşinci nesil uçak programlarına da ilgi gösteriyor. Birleşik Krallık, İtalya ve Japonya tarafından yürütülen Global Combat Air Programme (GCAP) ya da ABD'nin F-22 gibi alternatifleri üzerinde duruluyor. Ancak bu programlara katılım şimdilik mümkün görünmüyor. F-35, NATO içinde en yaygın kullanılan beşinci nesil uçak olduğu için Türkiye'nin bu uçağa yeniden kavuşması, ittifak içindeki uyum ve birlikte operasyon kabiliyeti açısından da kritik.

Bölgesel Güç Dengeleri ve NATO Üzerindeki Etkiler

Türkiye'nin F-35 programına geri dönmesi, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'daki güç dengelerini de değiştirebilir. Yunanistan gibi bölge ülkeleri, Türkiye'nin bu uçaklara sahip olmasını bir tehdit olarak görebilir. Özellikle Ege ve Kıbrıs meselelerinde yaşanan gerginlikler, Türkiye'nin hava üstünlüğü sağlama kapasitesini doğrudan etkileyeceği için Yunanistan'ın da yeni savunma arayışlarına hız vermesi beklenir. Bu durum, bölgede askeri bir dengenin kurulmasına yol açabilir.

NATO açısından bakıldığında, Türkiye'nin F-35'lere kavuşması ittifakın caydırıcılığını artıracak önemli bir adım olarak görülüyor. Türkiye, NATO'nun güney kanadında kritik bir ülke konumunda. Bu nedenle Türkiye'nin modern bir hava gücüne sahip olması, ittifakın Rusya'ya karşı savunma hattını da güçlendirebilir. Ancak bazı NATO üyeleri, Türkiye'nin S-400 sistemleriyle uyumsuzluğunun devam etmesi halinde F-35'lerin etkinliğinden endişe duyuyor. Bu teknik uyumsuzluk sorununun çözümü için ortak bir mekanizma geliştirilmesi gerektiği ifade ediliyor.

Uzman Görüşleri ve Gelecek Senaryoları

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan savunma analistleri, Erdoğan'ın "söz aldım" açıklamasını diplomatik bir hamle olarak yorumluyor. Analistlere göre, bu açıklama hem iç kamuoyuna hem de uluslararası topluma mesaj veriyor: Türkiye, F-35 konusunda kararlı ve bu konudaki hakkını aramaktan vazgeçmeyecek. Ancak bu sürecin hayata geçmesi için ABD'de Kongre onayı gerektiği ve bu onayın alınmasının zor olduğu da kaydediliyor. Trump'ın başkanlık yetkileriyle bazı savunma satışlarını tek başına onaylayabilme yetkisi bulunmakla birlikte, Kongre'nin kararına itiraz hakkı bulunuyor.

Uzmanlar, iki senaryo üzerinde duruyor: İlk senaryoda, Trump yönetimi Türkiye'nin talebini kabul ederek F-35'lerin satışı için süreci başlatacak; ancak bu durumda Türkiye'den S-400 sistemlerini devre dışı bırakması veya Rusya'ya geri göndermesi gibi şartlar öne sürülebilir. Türkiye'nin bu şartları kabul edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor. İkinci senaryoda ise bu görüşmeler uzun bir süre daha gündemde kalacak ancak somut bir ilerleme sağlanamayacak. Bu durumda Türkiye, mevcut projelerine ve KAAN'a ağırlık vererek yoluna devam edecek gibi görünüyor.

Geleceğe yönelik projeksiyonlar, Türk-Amerikan ilişkilerinde F-35 dosyasının önümüzdeki dönemde de en önemli testlerden biri olacağını gösteriyor. Erdoğan'ın açıklamaları, Ankara'nın Washington'dan beklentisini net bir şekilde ortaya koyarken, Trump yönetiminin bu beklentiye nasıl yanıt vereceği merakla bekleniyor. Bu gelişmenin sonucu, yalnızca iki ülkenin savunma politikalarını değil, küresel savunma tedarik zincirini de önemli ölçüde etkileyebilir. Türkiye, eğer F-35 tedarikini başarırsa, savunma sanayiindeki iddiasını ve NATO içindeki konumunu güçlendirecek, ancak bu sürecin hayata geçmesi yoğun diplomatik pazarlıklara sahne olacak.

Sonuç olarak, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın F-35 açıklaması, Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir sayfa açılmasının sinyali olarak okunuyor. Ankara, bu konuda söz almanın verdiği güvenle süreci daha da ısrarlı bir şekilde yürütmek istiyor. Önümüzdeki günlerde hem Washington'dan gelecek resmi açıklamalar hem de iki lider arasındaki görüşmeler, F-35 dosyasının akıbetini belirleyecek. Türkiye'nin bu uzun soluklu iç ve dış pazarlık sürecinden nasıl çıkacağı ise askeri, siyasi ve ekonomik dengeleri yakından ilgilendiriyor.