Bingöl X Haber

Türkiye'nin en kalabalık ve deprem riski en yüksek kenti İstanbul'da, kentsel dönüşüm çalışmaları tarihi bir kilometre taşına ulaştı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, bugün yaptığı açıklamada kent genelinde dönüşümü tamamlanan bağımsız bölüm sayısının 1 milyonu aştığını müjdeledi. Bu rakam, hem kentsel dönüşümün geldiği noktayı hem de gelecekteki deprem hazırlığının boyutunu gözler önüne seriyor.

Bakan Kurum, konuya ilişkin sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İstanbul'un dönüşümle birlikte daha güvenli bir geleceğe taşındığını vurguladı. “Güvenli, sağlam ve depreme dayanıklı konutlarda yaşamak her vatandaşımızın hakkı” ifadelerini kullanan Bakan Kurum, dönüşümün hız kesmeden devam edeceğini belirtti. Açıklama, özellikle olası büyük bir deprem senaryosunda İstanbul'un kırılganlığını azaltma açısından büyük önem taşıyor.

Kentsel Dönüşümde Tarihi Eşik: 1 Milyon Bağımsız Bölüm

İstanbul'da 2012 yılında yürürlüğe giren 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu kapsamında bugüne kadar tamamlanan konut, iş yeri ve diğer bağımsız bölüm sayısının 1 milyona ulaşması, şehir tarihinde bir ilk olarak kaydediliyor. Bu sayı; yalnızca bugüne kadar bitirilen yapıları değil, halen devam eden inşaatlarla birlikte kentin çehresini değiştiren büyük bir dönüşüm hareketini ifade ediyor.

Bakanlık yetkililerinden edinilen bilgilere göre, İstanbul genelinde saha bazlı riskli yapı tespiti çalışmaları da aralıksız sürüyor. Bugüne kadar kentteki 600 binden fazla bağımsız bölümün riskli olduğu tespit edilirken, bu yapıların büyük bir kısmı için yıkım kararı alındı. Yıkımların ardından yerine inşa edilen yeni binalar, hem deprem yönetmeliğine tam uyumlu hem de enerji verimliliği yüksek modern mimariye sahip.

“1 milyon bağımsız bölüm, sadece bir rakam değil; İstanbul'un deprem direncinin en somut göstergesidir.” – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum

Bakan Kurum'un Açıklamaları ve Hedefler

Bakan Kurum, İstanbul'daki dönüşüm hedeflerine ilişkin daha önce yaptığı açıklamalarda, 2028 yılına kadar 1,5 milyon bağımsız bölümün dönüştürülmesini planladıklarını söylemişti. Bugün açıklanan 1 milyon rakamı, bu hedefe ciddi bir yakınlaşma anlamına geliyor. Yetkililer, mevcut hızla ilerlendiği takdirde hedefin aşılabileceğini, özellikle riskli alanlardaki acele kamulaştırmalar ve rezerv yapı alanı uygulamaları sayesinde sürecin daha da hızlanacağını kaydediyor.

Bakan Kurum'un bugünkü açıklamasında yer alan bir diğer önemli bilgi ise dönüşüme başlanan ancak henüz tamamlanmamış projelerin sayısı oldu. İstanbul'da yaklaşık 250 bin bağımsız bölümün inşaatı devam ediyor. Bu projelerin tamamlanmasıyla birlikte dönüşümün kapsamının çok daha geniş bir alana yayılacağı ifade ediliyor.

İstanbul'un Deprem Riski ve Dönüşümün Önemi

İstanbul, Marmara Fay Hattı'nın hemen kuzeyinde yer alması nedeniyle Türkiye'nin en yüksek deprem riskine sahip şehirlerinden biri. Bilim insanları, önümüzdeki 30 yıl içinde İstanbul'da 7'nin üzerinde bir deprem olma ihtimalinin yüzde 65 civarında olduğunu belirtiyor. Bu nedenle dönüşüm, sadece bir imar meselesi değil; aynı zamanda bir hayat kurtarma meselesi olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlar, eski yapı stoğunun büyük bir kısmını oluşturan ve 1999 depremi öncesinde inşa edilen binaların, yönetmeliklere uygun hale getirilmesinin hayati olduğunu vurguluyor. Kentteki toplam yapı stokunun yaklaşık 1,2 milyon binadan oluştuğu tahmin edilirken, bu binaların içinde yer alan yaklaşık 4,5 milyon bağımsız bölümün dönüşüme ihtiyaç duyduğu hesaplanıyor. Dolayısıyla bugün açıklanan 1 milyon rakamı, hedefin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.

Dönüşüm Sürecinin Rakamsal Analizi

Kentsel dönüşümde harcanan bütçe ve kaynakların boyutu da merak konusu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, bugüne kadar İstanbul'daki dönüşüm projeleri için 60 milyar liranın üzerinde kaynak aktardı. Bu rakamın önümüzdeki yıllarda 100 milyar lirayı aşması bekleniyor. Özellikle TOKİ iş birliğiyle yürütülen projeler, hem maliyet etkinliği hem de hız açısından dikkat çekiyor.

Dönüşüm projelerinden yararlanan vatandaşlara sağlanan destekler de sürecin en önemli unsurlarından. Hak sahiplerine; kira yardımı, taşınma desteği, faizsiz kredi imkânları ve peşin ödeme indirimleri gibi teşvikler sunuluyor. Bakanlık verilerine göre, İstanbul'da dönüşüm kapsamında bugüne kadar 250 bin vatandaşa kira yardımı yapıldı. Bu desteğin toplam tutarı, on milyarlarca lirayı buluyor.

İstanbul'daki Örnek Projeler

İstanbul'da dönüşümün en somut örnekleri arasında Fikirtepe, Gaziosmanpaşa, Kartal ve Ataşehir gibi bölgeler öne çıkıyor. Fikirtepe'nin ardından özellikle Esenler, Sultangazi ve Başakşehir'de yürütülen projeler, kentsel yenilemenin kentin dört bir yanına yayıldığını gösteriyor. Bu projeler yalnızca konut alanlarını değil; okul, cami, sağlık ocağı, park ve sosyal donatı alanlarını da kapsayan bütüncül bir şehircilik anlayışıyla hayata geçiriliyor.

Öte yandan, dönüşüm projelerinin bir kısmının yerinde dönüşüm modeli ile yürütüldüğüne dikkat çekiliyor. Bu modelde, binanın yenilenmesi kadar mahalle dokusunun ve sosyal ilişkilerin korunması hedefleniyor. Bakanlık, yerinde dönüşüm uygulamalarında vatandaşlara 60 aya kadar faizsiz kredi desteği sağlıyor. Bu destek, özellikle dar gelirli ailelerin dönüşüme katılımını artırıyor.

Türkiye Genelinde Dönüşüm Hedefleri

İstanbul'daki bu gelişme, Türkiye'nin 81 ilindeki kentsel dönüşüm çalışmaları için de önemli bir referans niteliği taşıyor. Bakanlık, ülke genelinde 5 milyon bağımsız bölümün dönüştürülmesini hedefliyor. 2023 yılındaki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından bu hedefe daha hızlı ulaşmak için çalışmalar yoğunlaştırıldı. Bugün itibarıyla Türkiye genelinde dönüşümü tamamlanan bağımsız bölüm sayısının 2 milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor.

İstanbul'un bu ülke hedefindeki payı ise yaklaşık yüzde 50. Bu da kentin, Türk kentsel dönüşümünün kalbi konumunda olduğunu gösteriyor. İklim değişikliğine uyumlu, sürdürülebilir yeşil binalar ve akıllı şehir uygulamaları; yeni dönüşüm projelerinin olmazsa olmazları arasında yer alıyor.

Vatandaşlar İçin Dönüşüm Rehberi

Kentsel dönüşüm süreci, vatandaşların aktif katılımını gerektiren karmaşık bir süreç. Binanızın riskli olup olmadığını öğrenmek için öncelikle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne başvuruda bulunmak gerekiyor. Yapılan teknik inceleme sonucunda binanın riskli olduğuna karar verilirse, üçte iki çoğunluk ile bina ortaklarının kararlarına göre dönüşüm süreci başlatılabiliyor.

Riskli bina sahipleri, dönüşüm sırasında devletin sunduğu imkânlardan faydalanma hakkına sahip. Bunların başında, inşaat maliyetinin bir kısmının karşılanması ve kredi destekleri geliyor. Ayrıca dönüşüm süresince vatandaşlara kira yardımı ödemesi yapılıyor. Bu yardımın süresi, projenin tamamlanma süresine göre değişmekle birlikte, genellikle 18 ay ile 36 ay arasında. Ancak yerinde dönüşüm projelerinde bu süre 48 aya kadar uzayabiliyor.

Hak Sahipleri Nelere Dikkat Etmeli?

Uzmanlar, dönüşüm sürecinde hak sahiplerinin dikkat etmesi gereken birçok nokta olduğunu belirtiyor. Bunların başında sözleşme şartları ve müteahhit seçimi geliyor. Müteahhitten mutlaka yetki belgesi ve mali yeterlilik raporu istenmeli. Ayrıca inşaatın tamamlanacağı tarih ve gecikme cezaları da sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Hak sahipleri, süreç boyunca bir avukattan veya yeminli mali müşavirden destek almalıdır.

Dönüşüm kararı alınan binalarda kiracıların hakları da önemli bir başlık. Kentsel dönüşüm kanunu gereği kiracılar, bina riskli ilan edildikten sonra 45 gün içinde tahliye edilmek durumunda. Ancak kiracılara da dönüşüm süresince kira yardımı yapılıyor. Bu yardım tutarı, bölgesel piyasa koşullarına göre her yıl güncelleniyor. Kiracıların, tahliye sırasında kıdem tazminatı benzeri bir hakka sahip olduklarını da bilmesi gerekiyor. Bu hak, sözleşmenin sona ermesi nedeniyle ortaya çıkan maddi kaybın telafisini amaçlıyor.

Başvuru Süreçleri ve Devlet Destekleri

Dönüşüm başvurusu için gerekli belgelerin başında tapu senedi, kimlik fotokopisi ve bina bilgi formu yer alıyor. Başvurular e-Devlet üzerinden de yapılabiliyor. Bakanlığın uygulamaya koyduğu sistem ile vatandaşlar, binalarının riskli durumunu online sorgulayabiliyor. Devlete ait desteklerin yanı sıra kentsel dönüşüm sigortası konusunda da yeni düzenlemeler yapıldı. Zorunlu deprem sigortasına ek olarak, konut sahiplerinin proje risklerine karşı özel sigortalar yaptırması öneriliyor.

İBB ve ilçe belediyeleri de dönüşüm sürecinde vatandaşlara teknik destek veriyor. Özellikle proje onay süreçlerinde belediyelerin hızlı hareket etmesi, dönüşümün önünü açan bir faktör olarak öne çıkıyor. Ancak son yıllardaki en büyük şikayetlerden biri, bazı belediyelerdeki bürokratik engeller ve yavaş işleyen. ruhsat süreçleri. Uzmanlar, yetki karmaşasının giderilmesi halinde dönüşümün çok daha hızlı ilerleyeceğini savunuyor.

Uzman Görüşleri ve Gelecek Öngörüleri

Kentsel dönüşüm sadece devletin değil, özel sektörün de en önemli yatırım alanlarından biri haline geldi. İnşaat sektörü temsilcileri, İstanbul'da 1 milyon konutun dönüştürülmesinin sektöre büyük bir ivme kazandırdığını ifade ediyor. Gayrimenkul Değerleme Uzmanları ise dönüşümle birlikte İstanbul'da emlak fiyatlarının bölgesel olarak yeniden şekillendiğine dikkat çekiyor. Özellikle dönüşümün tamamlandığı bölgelerde kiralar ve satış fiyatlarında belirgin bir artış yaşanıyor.

Şehir plancıları ve mimarlar ise dönüşümün sadece fiziksel yenileme olmadığını, aynı zamanda sosyal dönüşümü de beraberinde getirdiğini vurguluyor. Dönüşüm projelerinde kamusal alanların ve yeşil alanların artırılması, kentin iklim krizine karşı dayanıklılığını da güçlendiriyor. Yeni nesil binalarda yağmur suyu hasadı, güneş enerjisi panelleri ve akıllı atık yönetimi gibi sürdürülebilir uygulamalar yaygınlaşıyor.

Sektör Temsilcilerinden Değerlendirmeler

İnşaat sektörünün önde gelen firmaları, Bakan Kurum'un açıkladığı bu tarihi rakamın ardından yeni projeler için çalışmalara başladı. Sektör temsilcileri, özellikle Anadolu yakasında dönüşümü bekleyen eski sanayi alanlarına yöneldi. Kartal ve Pendik'teki eski fabrika arazilerinde yaşanan dönüşüm, kentin yeni cazibe merkezlerinin oluşmasına zemin hazırlıyor. Önümüzdeki 2 yıl içinde bu bölgelerde 50 bin yeni konutun teslim edilmesi bekleniyor.

Konut sektöründeki arz artışının fiyatlara etkisi ise tartışma konusu. Bazı analistler, dönüşümün nitelikli arzı artıracağını ve fiyatları aşağıya çekeceğini savunurken; bazıları ise inşaat maliyetlerindeki artışın yeni konutları daha pahalı hale getirdiğini belirtiyor. Bugün açıklanan 1 milyon rakamı, kentsel dönüşümün piyasa dinamikleri üzerinde kalıcı bir etki oluşturacağını gösteriyor.

2030 Hedefleri ve Sürdürülebilir Şehirler

Bakanlığın önümüzdeki dönem için en önemli hedeflerinden biri, İstanbul'da dönüşümü 2030 yılına kadar 2 milyon bağımsız bölüme çıkarmak. Bu hedef doğrultusunda 1 milyon 200 bin bağımsız bölümün yıkılması ve yeniden yapılması gerekiyor. Ayrıca deprem riski taşıyan ancak dönüşüm başlamayan bölgelerde mikro bölgeleme çalışmalarının tamamlanması planlanıyor. Bu sayede hangi bölgenin ne kadar risk altında olduğu çok daha net bir şekilde ortaya konacak.

Sürdürülebilir şehirler hedefi kapsamında, sadece konutların değil altyapının da yenilenmesi gerekiyor. İstanbul'daki dönüşüm projelerinde enerji hatları, su ve kanalizasyon şebekeleri, ulaşım bağlantıları gibi altyapı da modernize ediliyor. Depreme dirençli bir İstanbul için 1 milyon konutun dönüştürülmüş olması önemli bir kazanım; ancak uzmanlara göre işin yalnızca ilk adımı.

Tüm bu veriler ışığında, İstanbul'da dönüşümü tamamlanan konut sayısının 1 milyona ulaşması, hem bir başarı hem de bir başlangıç olarak değerlendiriliyor. Bakan Murat Kurum'un açıklaması, önümüzdeki dönemde dönüşüm çalışmalarının kararlılıkla süreceğinin de bir işareti. Kentin deprem gerçeğiyle yüzleşmesi, yalnızca devletin değil tüm toplumun ortak sorumluluğu olarak öne çıkıyor. 1 milyon bağımsız bölüm, güvenli yaşam alanlarına doğru atılmış dev bir adım olarak tarihteki yerini alıyor.