Bingöl X Haber

Türkiye, son çeyrek yüzyılda ticaret alanında yalnızca rakamsal bir büyüme kaydetmekle kalmadı; aynı zamanda ticaretin yapısını, araçlarını ve küresel rekabet gücünü köklü biçimde değiştirdi. Ticaret Bakanlığı tarafından kamuoyuyla paylaşılan kapsamlı veriler, ülkenin 2001 yılındaki ihracat seviyesinden bugünkü yüksek kapasitesine uzanan etkileyici bir tabloyu gözler önüne seriyor. Özellikle mal ihracatındaki 8,7 katlık artış ve toplam 400 milyar dolara yaklaşan ihracat hacmi, Türkiye'nin dünya ticaretindeki konumunu yeniden tanımlıyor[1].

İhracatta Rekor Büyüme: 31 Milyar Dolardan 273 Milyar Dolara

Ticaret Bakanlığı verilerine göre, 2001 yılında 31,3 milyar dolar seviyesinde olan mal ihracatı, 2025 yılında 273,3 milyar dolara yükseldi. Bu artış, Türkiye'nin ihracatını yaklaşık 8,7 kat artırdığını gösteriyor. Hizmet ihracatında da benzer bir başarı kaydedildi; aynı dönemde hizmet ihracatı 15,1 milyar dolardan 122,6 milyar dolara çıkarak 8 kat büyüdü. Türkiye'nin dünya hizmet ihracatından aldığı pay da aynı dönemde yüzde 0,89'dan yüzde 1,28'e yükseldi. Toplamda mal ve hizmet ihracatı 396 milyar dolar seviyesine ulaşırken, Türkiye'nin ihracat kapasitesi yaklaşık 400 milyar dolar olarak hesaplanıyor[2].

• Mal ihracatı: 31,3 milyar dolardan 273,3 milyar dolara
• Hizmet ihracatı: 15,1 milyar dolardan 122,6 milyar dolara
• Dünya hizmet ihracatından alınan pay: yüzde 0,89'dan yüzde 1,28'e

Ticaret Bakanlığı açıklamasında, "Türkiye bugün yaklaşık 400 milyar dolarlık ihracat kapasitesine sahip ülke konumuna ulaştı" ifadesine yer verdi.

Hizmet ticaretindeki başarı, cari açığın finansmanında da kritik rol oynadı. Türkiye, 63,5 milyar dolarlık hizmet ticareti fazlası vererek dış dengenin sağlanmasına önemli katkı sağladı. Bu tablo, ihracatın yalnızca geleneksel kalemlerde değil, turizm, müteahhitlik ve yazılım gibi hizmet sektörlerinde de güçlendiğini ortaya koyuyor[2].

KOBİ'lere Markalaşma ve UR-GE Desteği

Bu dönüşümün en önemli araçlarından biri olan TURQUALITY Destek Programı, 2004 yılında dünyanın devlet destekli ilk markalaşma programı olarak hayata geçirildi. Bugün itibarıyla program kapsamında 411 firma ve 443 marka faaliyet gösteriyor. Ayrıca yaklaşık 19 bin KOBİ, UR-GE projeleri aracılığıyla ihracata kazandırıldı. Bu destekler, Türk firmalarının global pazarlarda rekabet gücünü artırmayı hedefliyor[3].

Dijital Altyapıda Çığır Açan Sistemler

Ticaretin dijitalleşmesi, bu sürecin belki de en kritik ayağı oldu. Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden bugüne kadar 2,6 milyondan fazla şirket ve ticari işletmeye dijital hizmet sunuldu. MERSİS'in aktif kullanıcı sayısının 3,6 milyon kişiyi aştığı bildirildi. Gümrük işlemleri de kapsamlı şekilde dijitalleştirilirken, Kağıtsız Gümrük Projesi kapsamında Tek Pencere Sistemi ile 26 kurumun düzenlediği 192 belge tek noktadan temin edilebilir hale geldi[4].

Yapay zeka destekli uygulamalar da ticaretin yeni nesil araçları arasında yerini aldı. E-Kolay İhracat Platformu (E-KİP), hedef pazar seçiminden lojistiğe kadar birçok konuda firmalara danışmanlık hizmeti sunuyor. Elektronik ticaretin hukuki altyapısının güçlendirilmesiyle de Türk firmalarının dijital pazarlara erişimi kolaylaştı[1].

Ticaretin Finansmanında Yeni Dönem

İhracatçıların finansmana erişimi, büyümenin sürdürülebilirliği açısından hayati önem taşıyor. Bu alanda atılan adımlar da dikkat çekici. Sermayesi 200 milyar liraya çıkarılan Türk Eximbank'ın şube sayısı 2001'de 2 iken bugün 25 şube ve 7 irtibat bürosuna ulaştı. Eximbank'ın 2026 yıl sonuna kadar ihracata 59 milyar dolarlık reeskont kredisi kullandırması bekleniyor. Ayrıca destek kapsamı genişletilerek hizmet ihracatçıları, e-ihracat girişimcileri ve katılım bankacılığını tercih eden firmalar da sisteme dahil edildi[5].

İhracatı Geliştirme AŞ (İGE) aracılığıyla da ihracatçılara önemli destek sağlanıyor. 22 Haziran itibarıyla İGE, 291,4 milyar lira tutarındaki krediye 255,1 milyar lira kefalet verdi. Türkbank'ın ise yıl sonuna kadar ihracatçılara 100 milyar lira ihracat reeskont kredisi sunması planlanıyor. Bu finansman enstrümanları, KOBİ'lerin uluslararası pazarlara açılmasında kritik rol oynuyor[1].

İç Ticarette Düzenlemeler ve Tüketici Hakları

Dönüşüm sadece dış ticaretle sınırlı kalmadı. İç ticarette de kayıtlı ve güvenilir bir yapı oluşturmak için önemli adımlar atıldı. İkinci el otomotiv, taşınmaz ve kuyum ticaretinde getirilen yetki belgesi sistemi sayesinde haziran itibarıyla ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretinde 84 bin 912, taşınmaz ticaretinde 80 bin 818, kuyum ticaretinde ise 15 bin 17 işletme yetki belgesi aldı. Bu uygulamalar, kayıt dışılığın önüne geçmeyi ve tüketiciyi korumayı amaçlıyor[2].

Tüketicinin korunmasına yönelik denetimler de yoğun biçimde sürüyor. 2011-2026 döneminde yaklaşık 59 bin 338 işletmede 64 bin 190 parti ürün denetlendi. Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi (GÜBİS) bugüne kadar 7,5 milyonun üzerinde ziyaret aldı. Ayrıca 238 binden fazla işletme ve 1,85 milyonun üzerinde ürün fahiş fiyat denetimine tabi tutuldu. Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından 1,3 milyar liranın üzerinde idari para cezası uygulandı[1].

Lisanslı Depoculuk ve Ürün Borsası

Tarım ürünleri ticaretinin düzenlenmesi için de önemli yatırımlar yapıldı. Bugün 266 lisanslı depo şirketi, toplam 14,4 milyon tonluk depolama kapasitesiyle faaliyet gösteriyor. Türkiye Ürün İhtisas Borsası'nın 2019'da devreye alınmasından bu yana elektronik ürün senedi işlem hacmi 425 milyar lirayı aştı. Bu sistem, çiftçilerin ürünlerini güvenli koşullarda depolamasını ve finansmana erişimini kolaylaştırıyor[2].

Yeşil Dönüşüm ve Gelecek Vizyonu

Türkiye, ticarette sürdürülebilirlik odaklı politikalar geliştiren ülkeler arasında da yerini alıyor. Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği kapsamında firmaların sürdürülebilirlik ve bilişim danışmanlığı giderleri 5 yıl boyunca yüzde 50 ve toplam 17,64 milyon liraya kadar destekleniyor. Bu adım, ihracatçıların yeşil dönüşüm sürecine uyumunu hızlandırmayı amaçlıyor[2].

Gümrük kapılarının modernizasyonu da dikkat çeken bir diğer başlık. 19 kara yolu gümrük kapısı baştan aşağı yenilenirken, Gürbulak, Sarp, Kapıkule ve Habur gibi stratejik noktalar CCTV, X-Ray, plaka tanıma ve araç altı görüntüleme sistemleriyle donatıldı. Gümrükte tasfiyelik hale gelen eşya ve araçların satışı ise 1,4 milyon kullanıcıya açık elektronik ihale sistemi üzerinden yapılıyor[1].

Dış ticarette uluslararası rekabeti koruma politikaları da güncelleniyor. 4 bin 562 farklı gümrük tarife istatistik pozisyonunda ilave gümrük vergisi uygulanıyor. Yılın ilk beş ayında 280 ticaret politikası savunma önlemi bulunurken, önleme tabi ürünlerin ithalatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2 geriledi. Bu yaklaşım, yerli üretimi koruyan ancak dış ticareti de sürdürülebilir şekilde büyüten dengeli bir politika anlayışını yansıtıyor[2].

Tüm bu veriler, Türkiye'nin son 25 yılda ticaret ekosistemini dijitalleşme, finansman ve düzenleme alanlarında bütünsel bir yaklaşımla yeniden inşa ettiğini gösteriyor. "Türkiye Yüzyılı" vizyonu çerçevesinde atılan adımların, ülkeyi küresel ticarette daha güçlü bir konuma taşıyacağı öngörülüyor. Uzmanlar, ihracat kapasitesinin önümüzdeki dönemde daha da artacağını ve Türkiye'nin dünya ticaretinden aldığı payın büyüyeceğini ifade ediyor[1].