Birleşmiş Milletler (BM), insani yardım çalışanlarına yönelik şiddetin 2025 yılında tüm dünyada rekor seviyeye ulaştığını bildirdi. Örgütün yayımladığı kapsamlı raporda, Gazze'de geçen yıl 186 insani yardım çalışanının öldürüldüğü ve bölgenin üst üste üçüncü yıl en ölümcül ortam olduğu vurgulandı. Bu rakam, çatışmaların sürdüğü bölgelerdeki insani krizin ne kadar derinleştiğini gözler önüne seriyor.
BM İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi (OCHA) tarafından derlenen verilere göre, 2025'te dünya genelinde insani yardım çalışanlarına yönelik saldırıların sayısı hızla arttı. Özellikle Gazze, Sudan ve Ukrayna gibi sıcak çatışma bölgeleri, yardım görevlilerinin en fazla hayatını kaybettiği yerler olarak öne çıkıyor. Ancak Gazze, sahip olduğu küçük coğrafyaya rağmen en yüksek can kaybını verdi.
BM Raporu: İnsani Yardım için Kanlı Yıl
186 Ölüm: Gazze'nin Acı Rekoru
BM raporuna göre, 2025 yılında Gazze'de 186 insani yardım çalışanı hayatını kaybetti. Bu sayı, bir önceki yıla oranla ciddi bir artış anlamına geliyor ve bölgeyi dünyanın en tehlikeli çalışma alanı haline getiriyor. Raporda, ölümlerin büyük bir kısmının İsrail saldırıları sonucu meydana geldiği, ancak mayın ve patlamamış mühimmat kaynaklı kazaların da kayda değer bir yer tuttuğu ifade ediliyor.
İnsani yardım kuruluşları, bu kayıpların sadece sayılardan ibaret olmadığını, her bir çalışanın arkasında aileler ve bağımlı topluluklar bıraktığını belirtiyor. Gazze'de binlerce insanın temel ihtiyaçlara erişimde zorlandığı bir ortamda, yardım çalışanlarının ölümü, bölgedeki insani operasyonların sürdürülebilirliğini de tehdit ediyor.
Şiddette Rekor Artış
BM verileri, 2025 yılında dünya genelinde insani yardım çalışanlarına yönelik şiddetin yüzde 40 artışla rekor kırdığını ortaya koyuyor. Bu artışın en büyük nedenleri arasında çatışmaların yoğunlaşması, tarafların uluslararası insani hukuka uymaması ve yardım çalışanlarının hedef alınması gösteriliyor. Raporda, özellikle ayrım gözetmeyen saldırılar ve kasıtlı hedef almalar eleştiriliyor.
OCHA'nın raporunda, 2025'te her hafta ortalama 5 insani yardım çalışanının öldürüldüğü hesaplanıyor. Bu istatistik, çatışma bölgelerinde çalışan doktorlar, hemşireler, mühendisler, kamyon şoförleri ve lojistik uzmanları için güvenliğin ne kadar büyük bir sorun olduğunu gözler önüne seriyor. Yardım kuruluşları, bu tablonun sürdürülemez olduğunu ve acil uluslararası müdahale gerektirdiğini vurguluyor.
Diğer Çatışma Bölgeleriyle Karşılaştırma
Raporda, Gazze'nin ardından en fazla ölümün Sudan'da kaydedildiği belirtiliyor. Sudan'daki iç savaşta 2025 yılında en az 70 insani yardım çalışanı hayatını kaybetti. Ukrayna'da ise Rus işgalinin sürdüğü bölgelerde 20'den fazla yardım görevlisi öldürüldü. Suriye, Yemen ve Afganistan da ölümlü saldırıların yaşandığı diğer ülkeler arasında yer alıyor.
Ancak BM, Gazze'deki yoğunluğa dikkat çekerek bu bölgenin nüfus ve yardım ihtiyacı açısından en kritik nokta olduğunu vurguluyor. Gazze'de yaklaşık 2 milyon insanın yaşadığı ve neredeyse tamamının insani yardıma muhtaç olduğu biliniyor. Bu tablo, yardım çalışanlarının ölümünün doğrudan sivillerin hayatını tehdit ettiği anlamına geliyor.
Gazze'de İnsani Kriz Derinleşiyor
Ateşkes Sürecine Rağmen Devam Eden Çatışmalar
2025 yılı, Gazze'de UNICEF ve diğer kuruluşların raporlarına göre kısmi bir ateşkes dönemine sahne olmuştu. Ancak bu ateşkes, sık sık ihlal edildi ve çatışmalar farklı yoğunluklarla devam etti. Özellikle Han Yunus ve Refah bölgelerinde İsrail ordusunun operasyonları, yardım çalışanlarının hareket alanını ciddi şekilde kısıtladı.
Ateşkesin kırılgan yapısı, insani yardım koridorlarının güvenliğini de olumsuz etkiledi. Birçok yardım konvoyu, saldırıya uğradı ya da yağmalandı. Bu durum, bölgeye gıda ve tıbbi malzeme ulaştırılmasını neredeyse imkânsız hale getirdi. Dünya Gıda Programı (WFP), Gazze'de nüfusun büyük bölümünün açlıkla karşı karşıya olduğunu ve acil müdahale olmadığında bir kıtlık felaketinin yaşanabileceğini açıkladı.
Yardım Çalışanlarının Karşılaştığı Zorluklar
Gazze'de görev yapan insani yardım çalışanları, güvenlik risklerinin yanı sıra bürokratik engellerle de mücadele ediyor. İsrail'in uyguladığı izin sistemi, yardım malzemelerinin ve personelin girişini ciddi şekilde yavaşlatıyor. BM, bu durumun yardım operasyonlarının verimliliğini düşürdüğünü ve on binlerce insanın hayatını tehlikeye attığını belirtiyor.
Bununla birlikte, iletişim kesintileri ve yakıt kıtlığı da yardım dağıtımını engelleyen diğer faktörler arasında. Doktorlar, hastanelerde tıbbi malzeme ve elektrik olmadan ameliyat yapmaya çalışıyor; ekipler, hasarlı yollarda ve savaş kalıntıları arasında faaliyet gösteriyor. Tüm bu koşullar, yardım çalışanlarını fiziksel ve psikolojik olarak tükenme noktasına getiriyor.
Uluslararası Tepkiler ve Gelecek
BM ve Dünya Liderlerinden Kınama
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, raporun açıklanmasının ardından yaptığı yazılı açıklamada, "Gazze, insani yardım çalışanları için bir mezarlığa dönüştü" ifadelerini kullandı. Guterres, uluslararası hukukun açıkça ihlal edildiğini belirterek, tüm taraflara yardım çalışanlarını ve sivilleri koruma çağrısında bulundu. "Bu saldırıların cezasız kalmaması gerekiyor" diyen Guterres, bağımsız soruşturma ve hesap verebilirlik talebini yineledi.
ABD, İngiltere, Fransa ve Türkiye gibi ülkelerin Dışişleri Bakanlıkları da raporu kınayan açıklamalar yayımladı. ABD Dışişleri Bakanlığı, "insani yardım çalışanlarının korunması uluslararası toplumun ortak sorumluluğudur" derken, Türkiye Dışişleri Bakanlığı Gazze'deki soykırımın sürdüğünü ve yardım çalışanlarına yönelik saldırıların bir savaş suçu olduğunu vurguladı.
Yardım Kuruluşlarının Çağrıları
Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) ve Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) gibi örgütler, raporun ardından ortak bir bildiri yayımlayarak taraflara ateşkese uyma ve insani koridorları açma çağrısı yaptı. Bildiride, "Bu ölümlerin durması için siyasi irade gerekiyor" denilerek, BM Güvenlik Konseyi'nin acil toplanması istendi.
Yardım kuruluşları ayrıca, sivillerin ve yardım çalışanlarının korunmasının çatışma çözümünün bir parçası olması gerektiğini kaydetti. Bazı örgütler, Gazze'deki insani operasyonların devam edebilmesi için uluslararası basının ve insan hakları örgütlerinin bölgeye serbest erişiminin sağlanmasının şart olduğunu belirtti.
Gelecek İçin Öneriler
Uzmanlar, 2026 yılında benzer bir tabloyla karşılaşmamak için uluslararası toplumun acil adımlar atması gerektiğini savunuyor. Bu adımlar arasında, taraflara silah ambargosu uygulanması, bağımsız savaş suçları soruşturmaları başlatılması ve insani yardım için özel güvenlik koridorları oluşturulması yer alıyor. Ayrıca, yardım çalışanlarına yönelik saldırıların bir insanlık suçu olarak tanınması ve cezai yaptırımların artırılması talep ediliyor.
Bölgede kalıcı bir barış sağlanmadıkça, insani yardım çalışanlarının risk altında olmaya devam edeceği öngörülüyor. BM'nin 2026 yılı için hazırladığı insani yardım planı, Gazze'ye yönelik 6 milyar dolarlık bir kaynak ihtiyacını ortaya koyuyor. Ancak uluslararası bağışçıların taahhütlerini yerine getirmemesi halinde bu planın uygulanmasının mümkün olmayacağı belirtiliyor.
Sonuç olarak, BM raporu bir kez daha gösteriyor ki insani yardım çalışanları, dünyanın en zor koşullarında hayat kurtarmak için mücadele ederken onları korumak da uluslararası toplumun boynunun borcu. 2025'te yaşanan kayıpların acısı tazeyken, gelecekte bu tür tabloların yaşanmaması için toplu bir vicdan çağrısı yapılıyor. Gazze'de hayatını kaybeden tüm insani yardım çalışanları anısına, daha güvenli bir dünya inşa etme sorumluluğu hepimizin omuzlarında.
